Average Price Saham: Cara Kira, Average Up & Average Down

Apa Itu Price Averaging

Price averaging bermakna harga purata mengikut lot yang kita pegang. Ia berlaku apabila anda membeli kaunter yang sama di Bursa Malaysia pada harga yang berbeza, sama ada pada hari yang sama atau hari yang berlainan.

Sistem broker akan campurkan semua belian anda dan pulangkan satu nombor: average price. Nombor inilah yang anda nampak dalam portfolio sebagai harga kos purata.

Tetapi kena ambil perhatian, teknik price averaging boleh jadi berisiko tinggi kalau digunakan tanpa asas. Ramai yang tak nak cut loss akan guna teknik ini semata-mata kerana mereka yakin harga saham mesti naik semula.

Price averaging hanya sesuai untuk saham yang fundamental analysis syarikatnya baik. Kalau saham itu spekulasi semata-mata, ia sangat berisiko tinggi.

Saham Tengah Naik dan Nak Tambah: Patut Jual Dulu atau Beli Terus?

Ini soalan yang kerap ditanya pelabur. Jawapan ringkasnya: kalau anda masih yakin dengan saham itu dan cuma mahu tambah pegangan, beli terus. Tidak perlu jual dulu. Menjual kemudian membeli semula pada harga yang sama tidak menambah untung anda walau satu sen. Ia cuma menambah kos brokerage, duti setem dan yuran penjelasan sebanyak dua kali, serta risiko harga lari sebelum anda sempat masuk balik.

Sebab utama orang terfikir nak jual dulu ialah mereka mahu average price nampak lebih "kemas". Masalahnya, jual dan beli balik pada harga semasa sebenarnya menjadikan average price anda lebih tinggi, bukan lebih rendah. Jadi ia tidak mencapai tujuan asal pun.

Perbandingan Dua Jalan

Katakan anda pegang 1,000 unit saham Y pada kos RM1.00 seunit (jumlah kos RM1,000). Harga sekarang RM1.50 dan anda mahu pegang 1,500 unit kesemuanya.

	Jalan A: Tambah terus	Jalan B: Jual dulu, beli balik
Tindakan	Beli 500 unit @ RM1.50	Jual 1,000 @ RM1.50, beli 1,500 @ RM1.50
Jumlah unit akhir	1,500 unit	1,500 unit
Jumlah kos	RM1,750	RM2,250
Average price	RM1.167	RM1.500
Nilai pasaran	RM2,250	RM2,250
Untung belum direalisasi	RM500	RM0
Untung sudah direalisasi	RM0	RM500
Jumlah untung sebenar	RM500	RM500
Bilangan transaksi	1 belian	1 jualan + 1 belian besar

Perhatikan baris terakhir sebelum transaksi. Kedua-dua jalan tinggalkan anda dengan 1,500 unit dan untung RM500. Bezanya cuma di mana untung itu duduk: dalam portfolio (belum direalisasi) atau dalam akaun tunai (sudah direalisasi).

Yang berbeza betul-betul ialah kos. Jalan B memaksa anda pusing balik 1,000 unit asal tanpa sebarang faedah ekonomi.

Kos Sebenar Kalau Anda Jual Dulu

Setiap kali anda jual atau beli di Bursa Malaysia, ada tiga kos tetap yang dikenakan. Rujuk senarai rasmi di halaman Transaction Costs Bursa Malaysia:

• Brokerage - bergantung broker, biasanya minimum RM8 hingga RM12 seorder untuk platform online.
• Yuran penjelasan (clearing fee) - 0.03% daripada nilai transaksi, had maksimum RM1,000.
• Duti setem - 0.1% daripada nilai transaksi (RM1 bagi setiap RM1,000 atau sebahagian daripadanya), had maksimum RM1,000 setiap nota kontrak. Kadar dan had ini terpakai bagi nota kontrak dari 13 Julai 2023 hingga 12 Julai 2028 menurut Perintah Remisi Duti Setem yang dianalisis EY Malaysia.

Guna contoh tadi. Pusingan tambahan dalam Jalan B melibatkan jualan RM1,500 dan belian tambahan RM1,500:

Kos	Jualan RM1,500	Belian tambahan RM1,500	Jumlah
Brokerage (minimum RM8)	RM8.00	RM8.00	RM16.00
Yuran penjelasan 0.03%	RM0.45	RM0.45	RM0.90
Duti setem 0.1%	RM2.00	RM2.00	RM4.00
Jumlah	RM10.45	RM10.45	RM20.90

RM20.90 atas posisi RM1,500 bersamaan kira-kira 1.4%, dan itu belum kira cukai perkhidmatan ke atas brokerage. Maksudnya saham itu perlu naik 1.4% lagi semata-mata untuk anda pulang modal daripada pusingan yang tidak perlu itu.

Satu perkara yang memihak kepada pelabur Malaysia: jualan saham tersenarai di Bursa tidak dikenakan cukai keuntungan modal. Menurut analisis rejim CGT Malaysia oleh EY, cukai keuntungan modal hanya terpakai kepada saham syarikat tidak tersenarai, dan saham tersenarai di Bursa Malaysia dikecualikan. Jadi menjual tidak mencetuskan bil cukai. Tetapi ia tetap mencetuskan bil yuran, dan itu sudah cukup untuk menjadikan Jalan B pilihan yang lemah.

Risiko Yang Lagi Besar: Tak Sempat Masuk Balik

Kos RM20.90 tadi masih boleh ditelan. Yang lebih merbahaya ialah risiko masa.

Antara saat anda jual dan saat anda beli balik, harga tidak akan tunggu anda. Kalau saham itu buka gap up ke RM1.60 keesokan harinya, 1,500 unit yang anda rancang beli sekarang berharga RM2,400, bukan RM2,250. RM150 hilang begitu sahaja, iaitu tujuh kali ganda kos yuran tadi.

Lebih teruk lagi ialah senario psikologi. Selepas menjual pada RM1.50, ramai pelabur mula rasa segan membeli pada RM1.60 kerana otak mereka terpaku pada harga jualan tadi. Ini anchoring bias yang klasik. Saham terus lari ke RM2.00, RM2.50, dan mereka tidak pernah masuk balik. Untung RM500 yang dikunci tadi jadi kecil berbanding pergerakan yang terlepas.

Ringkasnya, anda menukar posisi dalam saham yang anda percaya dengan wang tunai dan satu harapan bahawa anda boleh masuk semula pada harga yang selesa. Itu bukan pengurusan risiko, itu satu pertaruhan tambahan yang tidak perlu.

Average Price Cuma Nombor Akaun, Bukan Ukuran Untung

Punca sebenar kekeliruan ini ialah anggapan bahawa average price yang rendah bermakna anda lebih untung. Itu tidak betul.

Untung anda ditentukan oleh dua perkara sahaja: berapa unit yang anda pegang, dan berapa jumlah wang yang masuk berbanding nilai pasaran semasa. Average price hanyalah hasil bahagi antara kedua-duanya. Ia nombor akaun, bukan penentu prestasi.

Dalam jadual perbandingan tadi, Jalan B menghasilkan average price RM1.50 yang nampak "teruk" berbanding RM1.167 dalam Jalan A. Tetapi kekayaan sebenar anda serupa. Yang berubah cuma paparan dalam portfolio.

Kalau anda dapati diri anda buat keputusan jual beli semata-mata untuk mencantikkan nombor average price, itu tanda anda sedang melayan paparan skrin, bukan melayan pelaburan. Perangkap yang sama juga berlaku di hujung yang bertentangan, iaitu apabila pelabur terus menambah saham yang sudah rosak semata-mata untuk menurunkan average price. Baca lanjut dalam artikel Sunk Cost Fallacy.

Contoh Kiraan Average Price

Formula asasnya mudah:

Average price = [(Harga belian pertama x unit belian pertama) + (Harga belian seterusnya x unit belian seterusnya)] / (unit belian pertama + unit belian seterusnya)

Contoh dua belian pada tarikh berbeza:

• 15 April 2020, beli 100 unit saham X pada harga RM2.01
• 2 Julai 2020, beli 100 unit saham X pada harga RM2.79

Average price = [(RM2.01 x 100) + (RM2.79 x 100)] / (100 + 100) = RM2.40

Harga Saham Naik: Average Up

Average up bermaksud menambah posisi pada harga yang lebih tinggi daripada belian asal, dengan tujuan memaksimumkan keuntungan pada saham yang sudah terbukti bergerak betul.

Kebiasaannya kita topup kurang daripada jumlah lot asal. Kenapa? Kerana semakin tinggi harga, semakin tinggi risiko jatuh semula. Dengan menambah dalam saiz yang mengecil, anda menambah pendedahan tanpa membesarkan kerugian sekiranya trend berbalik.

Contoh

• EP 1: 100 unit saham Y pada harga RM1.00
• EP 2: 50 unit saham Y pada harga RM1.50

Average Price = [(RM1.00 x 100) + (RM1.50 x 50)] / (100 + 50) = RM1.17

Perhatikan average price naik dari RM1.00 ke RM1.17, tetapi ia masih jauh di bawah harga pasaran RM1.50. Inilah kelebihan menambah dalam saiz yang mengecil, iaitu teknik yang sering dipanggil pyramiding.

Bila Average Up Masuk Akal, Bila Tidak

Average up bukan strategi automatik. Ia masuk akal dalam keadaan tertentu sahaja.

Masuk akal apabila:

• Tesis pelaburan asal anda terbukti betul, contohnya keputusan kewangan syarikat memang bertambah baik seperti yang dijangka.
• Harga menembusi paras rintangan penting dengan volum yang meyakinkan, bukan sekadar naik perlahan tanpa sokongan.
• Saiz posisi anda masih di bawah had yang anda tetapkan untuk satu kaunter.
• Anda sudah tahu di mana stop loss baharu akan diletakkan selepas penambahan itu.

Tidak masuk akal apabila:

• Anda menambah semata-mata kerana harga naik dan anda takut terlepas peluang.
• Kenaikan datang daripada khabar angin atau sentimen tanpa perubahan fundamental. Selalunya ia berakhir seperti yang diterangkan dalam Buy the Rumor, Sell the News.
• Posisi dalam kaunter itu sudah terlalu besar berbanding portfolio anda. Rujuk panduan Stop Loss & Position Sizing untuk menetapkan had yang wajar.
• Anda baru untung beberapa kali berturut dan mula rasa tidak boleh silap. Itu overconfidence bias, dan ia mahal.

Satu peringatan penting: apabila anda average up, average price anda naik. Bermakna jarak antara harga kos dan tahap stop loss anda mengecil. Kalau harga berbalik, posisi yang lebih besar itu akan rugi lebih cepat berbanding sebelum anda menambah. Sebab itulah saiz penambahan mesti dikawal.

Harga Saham Jatuh: Average Down

Average down pula ialah menambah posisi pada harga lebih rendah supaya lebih mudah untuk breakeven, iaitu titik di mana tiada kerugian. Ia hanya wajar sekiranya kajian anda menunjukkan nilai sebenar saham itu memang lebih tinggi daripada harga pasaran semasa.

Dalam kes ini, sesetengah pelabur topup lebih daripada jumlah lot asal. Namun strategi ini amat berisiko tinggi. Pastikan anda hanya average down pada kaunter berkualiti, bukan saham penny atau kaunter tanpa fundamental analysis yang baik.

Contoh

• EP 1: 100 unit saham Z pada harga RM1.00
• EP 2: 200 unit saham Z pada harga RM0.80

Average Price = [(RM1.00 x 100) + (RM0.80 x 200)] / (100 + 200) = RM0.87

Perbezaan penting antara average up dan average down: average up menambah kepada sesuatu yang sedang berjaya, manakala average down menambah kepada sesuatu yang sedang gagal. Yang pertama disokong bukti pasaran, yang kedua bergantung sepenuhnya pada ketepatan kajian anda.

Intraday Price Averaging

Berikut perbezaan apabila price averaging dikira dalam dagangan intraday.

Ingat: 1 lot = 100 unit

Situasi 1: Buy 2 kali, sell 2 kali

• 9am - Beli saham A pada harga RM0.50 sebanyak 100 lot
• 10am - Jual saham A pada harga RM0.51 sebanyak 100 lot
• 11am - Beli saham A pada harga RM0.55 sebanyak 100 lot
• 4pm - Jual saham A pada harga RM0.60 sebanyak 100 lot

Situasi 2: Buy 3 kali, sell 2 kali

• 9.30am - Beli saham A pada harga RM0.50 sebanyak 100 lot
• 10am - Jual saham A pada harga RM0.51 sebanyak 100 lot
• 3pm - Beli saham A pada harga RM0.52 sebanyak 100 lot
• 4pm - Jual saham A pada harga RM0.53 sebanyak 100 lot
• 4.45pm - Beli saham A pada harga RM0.55 sebanyak 100 lot dan hold sampai esok

Bagaimana unrealized profit RM300 itu terhasil? Harga saham terkini (belian terakhir) ialah 55 sen dan harga average buy ialah 52 sen. Belian terakhir sebanyak 100 lot bersamaan 10,000 unit.

Unrealized profit = (RM0.55 - RM0.52) x 10,000 unit = RM300

Soalan Lazim (FAQ)

Kalau saham saya tengah naik dan saya nak tambah, patut jual dulu baru beli balik atau beli terus?

Beli terus. Menjual kemudian membeli semula pada harga yang sama meninggalkan anda dengan jumlah unit dan jumlah untung yang serupa, tetapi anda terpaksa bayar brokerage, duti setem dan yuran penjelasan dua kali. Anda juga menanggung risiko harga naik sebelum anda sempat masuk balik. Jual hanya jika anda memang mahu keluar daripada saham itu, bukan untuk mengubah average price.

Apa itu average price dalam pelaburan saham?

Average price atau harga purata ialah harga kos keseluruhan yang dikira berdasarkan jumlah unit dan harga belian yang berbeza. Apabila anda membeli saham yang sama pada harga berbeza beberapa kali, sistem broker akan mengira harga purata keseluruhan pegangan anda secara automatik.

Bagaimana cara mengira average price saham?

Campurkan nilai semua belian, kemudian bahagikan dengan jumlah unit yang dipegang. Contohnya, jika anda beli 100 unit pada RM0.50 dan 100 unit lagi pada RM0.52, average price anda ialah RM0.51.

Apakah perbezaan antara average down dan average up?

Average down berlaku apabila anda membeli saham tambahan pada harga lebih rendah daripada belian asal, menyebabkan harga purata turun. Average up pula berlaku apabila anda membeli pada harga lebih tinggi, menyebabkan harga purata naik. Average up menambah kepada posisi yang sedang menang, manakala average down menambah kepada posisi yang sedang rugi.

Adakah average price yang rendah bermakna saya lebih untung?

Tidak semestinya. Untung ditentukan oleh bilangan unit yang anda pegang dan perbezaan antara jumlah kos dengan nilai pasaran semasa. Average price hanyalah nombor akaun yang terhasil daripada pengiraan itu. Dua pelabur dengan average price berbeza boleh mempunyai untung yang sama.

Berapa kos transaksi setiap kali saya beli atau jual saham di Bursa Malaysia?

Ada tiga komponen utama: brokerage (biasanya minimum RM8 hingga RM12 seorder untuk platform online), yuran penjelasan 0.03% dengan had RM1,000, dan duti setem 0.1% dengan had RM1,000 setiap nota kontrak. Kos ini dikenakan berasingan pada setiap belian dan setiap jualan.

Adakah saya kena bayar cukai keuntungan modal bila jual saham Bursa?

Tidak. Saham tersenarai di Bursa Malaysia dikecualikan daripada cukai keuntungan modal. Cukai keuntungan modal di Malaysia hanya terpakai kepada saham syarikat tidak tersenarai dalam keadaan tertentu. Namun pengecualian cukai ini tidak bermakna jual beli berulang itu percuma, kerana yuran transaksi tetap dikenakan.

Berapa banyak patut saya tambah bila average up?

Kebiasaannya kurang daripada saiz belian asal, contohnya separuh. Sebabnya semakin tinggi harga, semakin tinggi risiko pembalikan. Menambah dalam saiz yang mengecil membolehkan anda menambah pendedahan tanpa membesarkan kerugian secara mendadak jika trend berbalik. Pastikan juga jumlah posisi dalam satu kaunter kekal dalam had yang anda tetapkan untuk portfolio anda.

Kesimpulan

Average price ialah nombor yang terhasil daripada corak belian anda, bukan penentu sama ada anda untung atau rugi. Apabila saham anda sedang naik dan anda mahu menambah, tambah terus adalah pilihan yang lebih murah dan lebih selamat berbanding menjual dahulu untuk membeli semula.

Yang lebih penting daripada pengiraan average price ialah disiplin saiz posisi dan kejelasan tesis pelaburan anda. Tambah kerana syarikat itu memang bertambah baik, bukan kerana carta nampak menarik pada hari itu.

Setelah anda faham cara average price berfungsi, langkah seterusnya ialah mempraktikkannya pada portfolio anda sendiri.

Anda boleh membuka akaun CDS untuk mula melabur di Bursa Malaysia dan juga saham luar negara seperti pasaran US dan Hong Kong.

Dapatkan juga ebook asas saham secara percuma untuk mempelajari asas pelaburan saham dari awal.

Bacaan lanjut:

• Anchoring Bias Dalam Saham: Kenapa Otak Anda Terikat Pada Harga Beli Asal
• Sunk Cost Fallacy: Kenapa Pelabur Terus Average Down Saham Yang Dah Mati
• Stop Loss & Position Sizing: Cara Lindungi Modal Sebelum Beli Saham
• Pengiraan Average Cost Untuk Jual Beli Saham US/HK
• Prospect Theory: Kenapa Anda Cut Profit Cepat Tapi Hold Loss Sampai Mati