Apa Jadi Saham Bila Pemilik Meninggal Dunia? Ini Hak dan Proses Untuk Pewaris

Ramai pelabur di Bursa Malaysia memiliki saham dalam akaun CDS - tetapi pernahkah anda terfikir, apa akan jadi dengan pegangan saham itu jika pemilik akaun meninggal dunia?

Saham dalam akaun CDS adalah harta pusaka yang sah di sisi undang-undang Malaysia. Ia boleh dituntut dan diwarisi oleh waris yang layak melalui proses yang dipanggil Transmission of Title (TOT) di Bursa Malaysia. Pewaris mempunyai dua pilihan - sama ada menerima pegangan saham tersebut ke dalam akaun CDS sendiri, atau meminta broker menjualkan semua pegangan dan menerima wang tunai.

Proses ini memerlukan beberapa dokumen penting dan perlu dilakukan di cawangan broker (seperti M+, Maybank Investment Bank, RHB Investment Bank, dan lain-lain). Dalam artikel ini, kami terangkan langkah demi langkah apa yang pewaris perlu buat.

Apa Itu Transmission of Title (TOT)?

Transmission of Title, atau singkatannya TOT, adalah proses rasmi di bawah Bursa Malaysia Depository untuk memindahkan hak milik sekuriti (saham, ETF, warrant, dan lain-lain) daripada akaun CDS si mati kepada waris atau wakil peribadi yang sah.

Proses ini dikawal oleh Akta Industri Sekuriti (Depositori Pusat) 1991 (SICDA) - undang-undang yang sama yang mengawal operasi sistem CDS di Malaysia.

Penting untuk difahami: TOT bukan sekadar satu borang. Ia adalah satu proses yang melibatkan pengesahan dokumen, pembayaran yuran, dan kelulusan daripada Bursa Malaysia Depository sebelum sebarang pemindahan boleh berlaku.

Siapa Yang Boleh Tuntut Saham Arwah?

Tidak semua orang boleh menuntut saham si mati. Menurut Bursa Malaysia, hanya Wakil Peribadi (Personal Representative) yang diiktiraf boleh berurusan dengan akaun CDS si mati. Terdapat dua kategori:

1. Wasi (Executor) atau Pentadbir (Administrator)

Ini adalah individu yang dilantik oleh mahkamah melalui:

• Grant of Probate (GOP) - jika si mati ada wasiat (will)
• Surat Kuasa Mentadbir / Letter of Administration (LA) - jika si mati tiada wasiat

Wasi atau Pentadbir mempunyai kuasa yang lebih luas - mereka boleh memindahkan saham ke akaun CDS mana-mana pihak ketiga, selagi arahan itu dinyatakan dalam Borang A (Notification of Death of Depositor).

2. Benefisiari (Penerima Manfaat)

Ini adalah individu yang namanya tersenarai dalam:

• Perintah Pembahagian (Distribution Order / Borang E) daripada Bahagian Pesaka Kecil, Pejabat Tanah
• Surat Arahan (Direction Letter) daripada Amanah Raya Berhad

Benefisiari hanya boleh memindahkan saham ke akaun CDS sendiri sahaja - bukan ke akaun pihak ketiga.

Penting: Di bawah peruntukan kerahsiaan SICDA 1991, Bursa Malaysia tidak boleh mendedahkan sebarang maklumat akaun CDS si mati (seperti baki saham, nombor akaun, atau apa-apa butiran) kepada sesiapa yang belum dilantik secara sah sebagai wakil peribadi. Ini bermakna, anda mesti mendapatkan dokumen perundangan terlebih dahulu sebelum boleh mengetahui apa yang ada dalam akaun CDS arwah.

Tiga Laluan Tuntutan - Mana Satu Yang Sesuai?

Laluan yang perlu anda ambil bergantung kepada nilai harta pusaka keseluruhan dan status undang-undang:

Laluan 1: Pusaka Kecil (Harta Pusaka di Bawah RM2 Juta)

Jika jumlah keseluruhan harta pusaka si mati (termasuk saham, hartanah, simpanan, dan lain-lain) bernilai RM2 juta atau kurang, anda boleh memohon melalui Bahagian Pesaka Kecil di Pejabat Tanah berdekatan.

• Dokumen dikeluarkan: Perintah Pembahagian (Borang E)
• Proses: Lebih mudah dan murah berbanding mahkamah
• Anggaran tempoh: 3-6 bulan
• Anda perlu sediakan senarai penuh semua sekuriti dalam akaun CDS si mati beserta penyata CDS sebagai bukti pemilikan

Ini laluan yang paling biasa digunakan kerana majoriti pelabur runcit mempunyai pegangan saham bernilai kurang daripada RM2 juta.

Laluan 2: Pusaka Besar (Harta Pusaka Melebihi RM2 Juta)

Jika nilai harta pusaka melebihi RM2 juta, anda perlu melalui Mahkamah Tinggi untuk mendapatkan:

• Grant of Probate (GOP) - jika si mati ada wasiat
• Letter of Administration (LA) - jika si mati tiada wasiat

Proses ini memerlukan peguam dan boleh mengambil masa 6-12 bulan atau lebih.

Apabila memohon GOP atau LA, anda tidak perlu menyenaraikan setiap saham satu per satu. Cukup nyatakan "semua sekuriti yang disimpan dengan Bursa Malaysia" dalam permohonan - ini akan meliputi semua pegangan dalam semua akaun CDS si mati.

Laluan 3: Melalui Amanah Raya Berhad

Jika anda tidak pasti laluan mana yang sesuai, atau jika si mati telah melantik Amanah Raya sebagai pentadbir harta, anda boleh berurusan terus dengan Amanah Raya Berhad. Mereka akan mengeluarkan Surat Arahan (Direction Letter) yang boleh digunakan untuk proses TOT.

Amanah Raya mengenakan yuran perkhidmatan berdasarkan peratusan nilai harta pusaka.

Dokumen Yang Perlu Dibawa ke Cawangan Broker

Setelah anda mendapat dokumen perundangan yang berkaitan, anda perlu hadir secara peribadi ke cawangan broker (contoh: Malacca Securities/M+, Maybank IB, RHB IB, atau mana-mana Ejen Depositori Sah/ADA) dengan membawa:

1. Sijil Kematian si mati - salinan asal atau salinan yang disahkan oleh Notari Awam atau Peguambela
2. Dokumen perundangan (asal atau salinan disahkan) - salah satu daripada:
   • Grant of Probate (GOP), ATAU
   • Surat Kuasa Mentadbir / Letter of Administration (LA), ATAU
   • Perintah Pembahagian (Borang E), ATAU
   • Surat Arahan daripada Amanah Raya Berhad
3. Kad Pengenalan (IC) atau Passport anda (asal)
4. Borang A (Notification of Death of Depositor) - borang ini akan disediakan oleh pihak broker semasa anda hadir

Semua salinan dokumen mesti disahkan oleh Notari Awam, Peguambela & Peguamcara, atau pegawai yang diberi kuasa di syarikat broker.

Nota Penting

• Anda tidak terikat kepada broker si mati sahaja. Anda boleh mengemukakan permohonan TOT di mana-mana syarikat broker/ADA di Malaysia
• Jika anda tidak dapat hadir secara peribadi, anda boleh menulis surat kepada broker untuk memohon pengecualian kehadiran
• Jika anda bermastautin di luar Malaysia, broker akan membimbing anda mengenai prosedur alternatif
• Jika dokumen GOP atau LA diperolehi dari negara Komanwel di luar Malaysia, ia perlu dimeterai semula (resealed) di Mahkamah Tinggi Malaysia terlebih dahulu

Langkah Demi Langkah - Proses di Cawangan Broker

Berikut adalah aliran proses sebenar apabila pewaris hadir ke cawangan broker:

Langkah 1: Hadir ke Cawangan Broker

Bawa semua dokumen yang diperlukan dan hadir secara peribadi. Maklumkan kepada pegawai bahawa anda ingin membuat permohonan Transmission of Title (TOT) untuk akaun CDS arwah.

Langkah 2: Pengesahan Dokumen

Pegawai broker akan menyemak dan mengesahkan semua dokumen anda. Anda akan diminta mengisi dan menandatangani Borang A (Notification of Death of Depositor) di hadapan pegawai yang diberi kuasa.

Langkah 3: Bayar Yuran

Dua jenis yuran perlu dibayar melalui perbankan atas talian:

• RM50.00 - yuran pemprosesan (sekali untuk setiap permohonan)
• RM10.00 - yuran pemindahan (untuk setiap sekuriti/kaunter saham)

Contoh: Jika arwah ada 5 kaunter saham, jumlah yuran = RM50 + (5 x RM10) = RM100

Langkah 4: Pemprosesan oleh Bursa Malaysia

Selepas semua dokumen lengkap dan yuran dibayar, broker akan mengemukakan permohonan kepada Bursa Malaysia Depository untuk kelulusan. Proses ini biasanya mengambil masa 5-14 hari bekerja.

Langkah 5: Pemindahan atau Penjualan

Setelah kelulusan diterima, pewaris memilih sama ada terima pegangan saham atau tunaikan (lihat seksyen seterusnya).

Pilihan Pewaris: Transfer Saham atau Cash Out?

Setelah proses TOT diluluskan, pewaris mempunyai dua pilihan:

Pilihan 1: Terima Pegangan Saham (Transfer ke CDS Sendiri)

Jika pewaris ingin mengekalkan saham tersebut sebagai pelaburan:

• Pewaris mesti mempunyai akaun CDS sendiri terlebih dahulu
• Jika belum ada, pewaris perlu buka akaun CDS di mana-mana broker
• Broker akan memindahkan semua saham dari akaun CDS arwah ke akaun CDS pewaris
• Selepas saham berpindah, pewaris boleh terus menyimpan, menjual, atau menguruskan saham tersebut seperti biasa

Pilihan ini sesuai jika pewaris memahami pelaburan saham dan mahu mengekalkan portfolio arwah sebagai aset jangka panjang.

Pilihan 2: Tunaikan Semua (Jual dan Withdraw)

Jika pewaris mahu wang tunai sahaja:

• Saham tidak boleh dijual terus dari akaun CDS arwah - ia MESTI dipindahkan ke akaun CDS pewaris terlebih dahulu
• Setelah saham dipindahkan, pewaris boleh mengarahkan remisier/dealer untuk menjual semua pegangan
• Hasil jualan akan dikreditkan ke akaun trading pewaris
• Pewaris kemudian boleh membuat pengeluaran (withdrawal) ke akaun bank sendiri

Perlu diingat: Harga saham berubah setiap hari. Nilai pegangan pada masa penjualan mungkin berbeza daripada nilai semasa permohonan TOT dibuat.

Apa Jadi Jika Saham Sudah Delisted?

Jika mana-mana saham dalam akaun CDS arwah telah dinyahsenarai (delisted) daripada Bursa Malaysia, saham tersebut tidak boleh dijual kerana ia tidak lagi didagangkan. Saham yang dinyahsenarai hanya boleh dikeluarkan (withdrawn) daripada akaun CDS. Untuk prosedur pengeluaran saham dinyahsenarai, hubungi Jabatan CDS di broker berkaitan.

Yuran dan Kos Keseluruhan

Berikut adalah anggaran kos yang terlibat dalam keseluruhan proses tuntutan saham arwah:

Item	Anggaran Kos
Yuran pemprosesan TOT (Bursa Malaysia)	RM50 setiap permohonan
Yuran pemindahan sekuriti	RM10 setiap kaunter saham
Sijil kematian (salinan disahkan)	RM5 - RM20
Grant of Probate / Letter of Administration	RM500 - RM5,000+ (yuran peguam)
Perintah Pembahagian / Borang E (Pejabat Tanah)	Percuma - RM50
Amanah Raya (jika digunakan)	1% - 5% daripada nilai pusaka
Komisyen jualan saham (jika jual)	0.1% - 0.7% daripada nilai jualan

Kos terbesar biasanya adalah yuran peguam untuk mendapatkan GOP atau LA di Mahkamah Tinggi. Untuk pusaka kecil di bawah RM2 juta, laluan Borang E melalui Pejabat Tanah jauh lebih jimat.

Berapa Lama Keseluruhan Proses Ini?

Tempoh keseluruhan bergantung kepada laluan yang diambil:

Fasa	Anggaran Tempoh
Mendapatkan GOP / LA (Mahkamah Tinggi)	6 - 12 bulan
Mendapatkan Borang E (Pejabat Tanah)	3 - 6 bulan
Surat Arahan Amanah Raya	2 - 6 bulan
Proses TOT di broker (selepas dokumen lengkap)	5 - 14 hari bekerja
Penjualan saham dan pengeluaran wang	3 - 5 hari bekerja

Keseluruhan proses dari mula hingga habis boleh mengambil masa 3 bulan hingga setahun lebih, bergantung pada kerumitan pusaka dan laluan yang dipilih.

Apa Jadi Dengan Dividen Semasa Proses Tuntutan?

Soalan yang ramai pewaris tertanya-tanya - bagaimana dengan dividen, bonus saham, atau tawaran hak (rights issue) yang diumumkan semasa proses TOT sedang berjalan?

• Dividen tunai: Dividen akan terus dikreditkan ke akaun CDS arwah. Setelah proses TOT selesai dan saham dipindahkan, baki dividen terkumpul juga akan diuruskan
• Bonus saham dan rights issue: Corporate action ini akan direkodkan dalam akaun CDS arwah. Pewaris akan menerima unit tambahan ini bersama-sama dengan pemindahan saham utama
• Akaun CDS arwah tidak akan ditutup secara automatik - ia kekal aktif sehingga proses TOT selesai sepenuhnya

Inilah sebabnya penting untuk memulakan proses tuntutan secepat mungkin - semakin lama menunggu, semakin kompleks pengiraan dividen dan corporate action yang terkumpul.

Tips Persediaan Untuk Pelabur (Sebelum Berlaku)

Sebagai pelabur, anda boleh memudahkan urusan keluarga dengan beberapa persediaan ringkas:

1. Maklumkan keluarga tentang akaun CDS anda - beritahu pasangan atau anak anda bahawa anda mempunyai akaun CDS dan di broker mana
2. Simpan penyata CDS di tempat yang mudah diakses - waris perlukan senarai pegangan untuk proses tuntutan
3. Tulis wasiat (will) - pelantikan wasi (executor) dalam wasiat mempercepatkan proses secara ketara berbanding permohonan LA di mahkamah
4. Pertimbangkan hibah - untuk orang Islam, hibah saham semasa hidup boleh mengelakkan proses TOT sepenuhnya
5. Simpan rekod broker dan remisier - nama broker, nombor akaun CDS, dan contact remisier akan sangat membantu pewaris

Soalan Lazim (FAQ)

Bolehkah ahli keluarga menggantung (suspend) akaun CDS arwah?

Ya. Wasi, Pentadbir, atau benefisiari boleh memohon untuk menggantung akaun CDS arwah dengan mengemukakan Borang Permohonan Penggantungan, salinan sijil kematian, salinan IC pemohon, dan dokumen perundangan (GOP/LA/Borang E/Surat Arahan) kepada mana-mana broker. Penggantungan menghalang sebarang transaksi tidak sah pada akaun tersebut.

Adakah pewaris perlu pergi ke broker si mati sahaja?

Tidak. Anda boleh mengemukakan permohonan TOT di mana-mana syarikat broker atau Ejen Depositori Sah (ADA) di Malaysia. Anda tidak terikat kepada broker yang digunakan oleh si mati.

Bagaimana jika si mati ada akaun CDS di beberapa broker yang berbeza?

Si mati mungkin mempunyai akaun CDS di lebih dari satu broker. Anda perlu menyemak dengan setiap broker secara berasingan. Namun, satu set dokumen perundangan (GOP/LA/Borang E) boleh digunakan untuk semua broker - anda tidak perlu memohon dokumen baru untuk setiap broker.

Berapa lama proses TOT di broker selepas dokumen lengkap?

Setelah semua dokumen lengkap dan yuran dibayar, proses TOT di Bursa Malaysia Depository biasanya mengambil masa 5-14 hari bekerja. Namun, fasa mendapatkan dokumen perundangan (GOP/LA/Borang E) boleh mengambil masa 3-12 bulan.

Adakah pewaris kena bayar cukai atas saham yang diwarisi?

Malaysia tidak mengenakan cukai pusaka (estate tax) pada masa ini. Pemindahan saham melalui TOT juga tidak dikenakan cukai pendapatan atau cukai keuntungan modal. Jika pewaris kemudian menjual saham tersebut, keuntungan daripada penjualan saham tersenarai di Bursa Malaysia masih dikecualikan daripada cukai keuntungan modal setakat 2026. Untuk maklumat lanjut, baca artikel kami tentang cukai pusaka di Malaysia.

Apa jadi jika tiada siapa yang tuntut saham arwah?

Jika saham tidak dituntut dalam tempoh yang lama, ia boleh dipindahkan ke akaun sekuriti Menteri Kewangan di bawah peruntukan SICDA 1991. Suruhanjaya Sekuriti Malaysia menyediakan panduan untuk memperoleh semula saham yang telah dipindahkan ini.

Bolehkah pewaris menjual saham terus dari akaun CDS arwah?

Tidak. Saham dalam akaun CDS arwah tidak boleh dijual secara langsung. Ia mesti dipindahkan ke akaun CDS pewaris terlebih dahulu melalui proses TOT, kemudian baru boleh dijual.

Apa perbezaan akaun CDS Direct dan Nominee dalam konteks TOT?

Dalam akaun Direct CDS, saham didaftarkan atas nama pelabur sendiri dan proses TOT standard digunakan. Dalam akaun Nominee, saham didaftarkan atas nama broker. Untuk akaun Nominee, pewaris perlu berurusan terus dengan broker untuk proses pemindahan - prosedur mungkin sedikit berbeza tetapi dokumen perundangan yang diperlukan adalah sama.

Kesimpulan

Saham dalam akaun CDS adalah harta pusaka yang sah dan boleh diwarisi. Proses Transmission of Title (TOT) mungkin kelihatan rumit pada pandangan pertama, tetapi dengan dokumen yang betul dan bantuan broker, ia boleh diselesaikan dengan lancar. Paling penting, mulakan proses secepat mungkin dan pastikan anda mendapatkan dokumen perundangan (GOP, LA, atau Borang E) terlebih dahulu sebelum hadir ke broker.

Jika anda atau ahli keluarga anda sedang merancang pelaburan saham, pastikan keluarga tahu tentang pegangan anda dan cara menguruskannya sekiranya berlaku perkara yang tidak diingini.

Untuk mula melabur di Bursa Malaysia dan juga saham luar negara seperti US dan Hong Kong, anda boleh buka akaun CDS melalui M+ di sini.

Muat turun juga Ebook Asas Saham percuma kami untuk memahami asas pelaburan saham dari A hingga Z.

Bacaan Lanjut

• Adakah Malaysia Ada Cukai Pusaka (Estate Tax)? Ini Realiti Yang Waris & Pelabur Perlu Tahu
• Hibah dan Faraid: Apa Yang Orang Islam Perlu Tahu Tentang Pewarisan Harta Pusaka
• Akaun Direct CDS vs Nominee Account: Beza Sebenar Pemilikan Saham Anda
• Cara Buka Akaun CDS Mplus
• Akaun CDS Untuk Suami Isteri & Keluarga